Υπάρχει μια στιγμή, μπροστά σε μια ετικέτα τιμής, που η χαμηλή τιμή μοιάζει ευκαιρία και σχεδόν ποτέ πρόβλημα. Επτά ευρώ για ένα μπλουζάκι, δεκαπέντε για ένα παντελόνι: η ερώτηση που σπάνια γίνεται είναι πώς έφτασε να κοστίζει τόσο λίγο. Ένα ρούχο είναι ύφασμα, ώρες εργασίας, στάδια σε μια αλυσίδα — και καθένα από αυτά έχει πραγματικό κόστος, που κάποιος επωμίζεται ακόμη κι όταν δεν εμφανίζεται πουθενά στην τελική τιμή.
Τρία στοιχεία, όχι ένα
Η τιμή ενός ρούχου χωρίζεται, χοντρικά, σε τρία κομμάτια: το υλικό (ύφασμα, φόδρα, κουμπιά, φερμουάρ, ετικέτες), την κατασκευή (τις ώρες κοπής, ραφής, φινιρίσματος) και όλα όσα έρχονται μετά — μεταφορά, αποθήκευση, διαπραγμάτευση με τα σημεία πώλησης, μάρκετινγκ, επιστροφές, απούλητο απόθεμα. Το πρώτο κομμάτι είναι σχεδόν πάντα ορατό: η ποιότητα ενός υφάσματος νιώθεται στην αφή. Το δεύτερο λιγότερο, γιατί δεν αφήνει ίχνος στην ετικέτα. Το τρίτο, συχνά το μεγαλύτερο από τα τρία, είναι αυτό που ο αγοραστής σχεδόν ποτέ δεν βλέπει — αλλά είναι αυτό που καθορίζει τελικά πόσο μένει σε όποιον πραγματικά φτιάχνει το ρούχο.
Η εργασία κοστίζει διαφορετικά, ανάλογα με το πού ράβεται
Η Eurostat δεν αναλύει το κόστος εργασίας ειδικά για τον κλάδο κλωστοϋφαντουργίας-ένδυσης, αλλά το στοιχείο για το σύνολο της οικονομίας αρκεί για να δείξει το μέγεθος της διαφοράς: το 2024 το ωριαίο κόστος εργασίας στην ΕΕ κυμαινόταν από 10,6 ευρώ στη Βουλγαρία έως 55,2 ευρώ στο Λουξεμβούργο, με μέσο όρο ΕΕ 33,5 ευρώ και μέσο όρο ζώνης ευρώ 37,3. Μια τέτοια διαφορά, σε ένα επάγγελμα φτιαγμένο από ώρες — κοπή, ραφή, φινίρισμα, έλεγχος — εξηγεί από μόνη της γιατί το ίδιο πουκάμισο, με το ίδιο ύφασμα και το ίδιο πατρόν, μπορεί να κοστίζει πολύ διαφορετικά ποσά ανάλογα με το πού συναρμολογείται. Δεν είναι η μόνη μεταβλητή της τελικής τιμής, αλλά είναι αυτή που πιο εύκολα συμπιέζεται — και η συμπίεσή της έχει πάντα ένα όνομα και μια διεύθυνση, ακόμη κι όταν δεν εμφανίζονται στην ετικέτα.
Στην Ιταλία, η αλυσίδα αποτελείται κυρίως από μικρούς
Η ιταλική αλυσίδα της μόδας αριθμεί περίπου 56.000 επιχειρήσεις, σύμφωνα με την τελευταία δομική καταγραφή της ISTAT, του ιταλικού στατιστικού ινστιτούτου: ένας ιστός φτιαγμένος σε μεγάλο βαθμό από μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, που βαραίνουν πολύ σε αριθμό και πολύ λιγότερο στη συνολική προστιθέμενη αξία. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, άνω των 250 εργαζομένων, είναι μόλις το 0,2% του συνόλου, αλλά συγκεντρώνουν το 27,6% της προστιθέμενης αξίας όλης της αλυσίδας — μια συγκέντρωση που αφήνει στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις ένα πολύ μικρότερο κομμάτι να μοιραστούν μεταξύ πολλών. Όποιος δουλεύει μικρός, για να παραμείνει ανταγωνιστικός, συχνά αντισταθμίζει τη χαμηλότερη παραγωγικότητα με χαμηλότερο κόστος εργασίας: το περιθώριο στενεύει, δεν διευρύνεται. Εκεί, περισσότερο από την τιμή στη βιτρίνα, φαίνεται πραγματικά ποιος πληρώνει για να την κρατήσει χαμηλή.
Ο λογαριασμός που επιλέγουμε να πληρώσουμε
Δεν ισχυριζόμαστε ότι γνωρίζουμε το ακριβές περιθώριο κάθε ρούχου που βλέπουμε αλλού προς πώληση, αλλά ξέρουμε πώς κατανέμεται το δικό μας: πόσο κοστίζει το ύφασμα, πόσες ώρες χρειάζονται για να κοπεί και να ραφτεί, πόσο μένει σε όποιον πραγματικά το φτιάχνει. Με το ίδιο κριτήριο επιλέγουμε και το εργαστήριο του ομίλου μας, από το 1979: μια τιμή που στηρίζει αυτόν τον λογαριασμό μέχρι το τέλος, όχι μια που τον κρύβει από κάποιον στην αλυσίδα.